mężczyźni („Dziki Koń Dziewięć” / reż. Martin McDonagh)

Gdy piszę ten tekst, Facebook pyta: „O czym myślisz, Słodko-gorzkie”.

Ano myślę o tym, że Martin McDonagh („Trzy Billboardy…”, „Duchy Inisherin”) stał się właśnie moim ulubionym reżyserem spośród aktualnie tworzących i będących w sile swojej działalności.

Są takie teksty kultury, wobec których słowa pozostają bezbronne, słabe, niewystarczające. Są żadne, ułomne. Takim tekstem kultury jest ostatni film McDonagha, „Dziki Koń Dziewięć” (dyst. Disney+). No bo jeśli napiszę, że to historia dwóch agentów CIA, którzy w 1973 roku podejmują działania destabilizujące rząd Allende i wyruszają na Wyspę Wielkanocną, by załatwić swoje prywatne sprawy, to czy będzie to wystarczające? Czy jeśli napiszę, że to historia dwóch mężczyzn, na różnych etapach życia, których zawód nakazuje być podejrzliwym, a którzy pozostają od wielu lat przyjaciółmi, to czy to będzie pełny obraz? Czy jeśli wskażę, że to opowieść o matce wszystkich matek, historii, która zawsze rozbija pojedyncze jednostki, to będzie to zamknięcie tematu?

Sam nie wiem, na czym polega fenomen twórczości Irlandczyka. Nie umiem tego nazwać. Ale umiem i chcę stwierdzić, że po raz kolejny McDonagh dotknął jakiejś niewygodnej i wyzwalającej prawdy o mężczyznach, o ich potwornej samotności. Że „między słowami” utulił zbolałe serca i dał nadzieję. „Dziki Koń Dziewięć” to bajka dla dużych chłopców, którzy muszą nieustannie działać, jakby byli niezniszczalni, a tymczasem mają swoje troski, wątpliwości, i – o zgrozo! – emocje. Celowo używam słowa „bajka”, bo nie wszystko się tu klei, szczególnie metody działania CIA i ich wpadki wydają się mi dość nieprawdopodobne, ale mniejsza z tym – McDonagh tym razem snuje przypowieść o sile przyjaźni, a na scenariuszowe łatwizny można przymknąć oko w imię wyższego celu.

Nie spostrzegłem, kiedy ten film tak we mnie wsiąkł. Reżyser i twórca scenariusza bezbłędnie ustawia akcenty i finalnie potrafi okręcić sobie widza wokół palca. Ma wyborne składniki. Piękne plenery Wyspy Wielkanocnej otulonej słońcem. Precyzyjny scenariusz, który gra w grę z widzem i usypia niekończącymi się przez pierwszą część filmu rozmowami czujność. Steve’a Buscemi w roli szarej eminencji CIA. Johna Malkovicha, który idzie po swojego Oskara, pierwszego Oskara, jego Chris, strzelec wyborowy, który wielokrotnie historię pokierował zgodnie z oczekiwaniami mocodawców, nie zawsze etycznie, raczej w ogóle nie etycznie, tu musi zmierzyć się z końcem końców. Jego bohater jest ciągle na haju, jest już oderwany od systemu, niewiele musi, ale niewiele też może. Malkovich znajduje świetnego partnera w Samie Rockwellu, który w przeciwieństwie do swego starszego kolegi, którego rola jest rozpisana w jakimś stopniu na przesadę, jest powściągliwy, stanowi jakby scenę dla głównego bohatera. Co nie znaczy, że Rockwell jest niezauważalny – przede wszystkim, może po raz kolejny pobawić się swym komediowym sznytem.

Dalej: ten film stoi dialogami, bon motami, ripostami. ZABAWNYMI. Autentycznie zabawnymi. Tylko dwóch tak pewnym siebie nawzajem mężczyzn, z racji pełnionej funkcji będących w jakimś stopniu i rywalami i bezpiecznikami, może rozmawiać w ten sposób. Ze swadą, zaufaniem, bez ogródek i bez skrupułów. Nawet gdy przekraczają granice wytyczone z perspektywy XXI wieku, nie można im mieć tego za złe. Jest w tych bohaterach mądrość życiowa, jakieś szaleństwo w spokoju, spontaniczność stojąca w kontrze do wykonywanego zawodu. Zakładam, że wiele fraz czy anegdotek z tego filmu (patrz ta o gejach i serze) przejdzie do historii, ba – może już w niej jest.

McDonagha, jak zawsze, interesuje skomplikowanie człowieka. Niejednoznaczność. W jakimś zakresie „Dziki Koń Dziewięć” to western, stąd karabiny i pistolety wystrzelą prędzej czy później, a napięcie to twórca umiejętnie wykorzystuje, igrając z przyzwyczajeniami i oczekiwaniami. A jeśli to western, to ZŁO zostaje przeciwstawione DOBRU. Ani Chris ani Lee (bohater Rockwella) nie reprezentują tylko i wyłącznie jednej z tych kategorii. Ich zawód powoduje, że posuwają się do rzeczy niewyobrażalnych, a jednocześnie trudno odmówić im dobrego serca. Reżyser ponownie udowadnia, że perspektywa tego, co jasne, i tego, co nieodgadnione i przerażające, miesza się w nas nieustannie. I choć pewnie nikt z nas nie ma możliwości wyniesienia Pinocheta lub jego odpowiednika do władzy, to jednak postawa i sytuacja obu mężczyzn nie sprawia wrażenie odległej. Wręcz przeciwnie – i Chris i Lee są w swej wielowarstwowości niezwykle ludzcy, a jednocześnie muszą przyjąć jakiś azymut, by nie oszaleć.

Tak jak w przypadku tekstu o „Zobaczysz wszystko”, tak i w przypadku tego mam poczucie wielkiego niespełnienia, jedynie dotknięcia tematu. To stanowi dowód sprawczości i siły tych istotnych filmów – nie pozwalają zamknąć się w ośmiu akapitach. „Dziki Koń Dziewięć” w swej mieszaninie gatunkowej, w gruncie rzeczy bezpretensjonalności, grotesce nawet, dotyka rzeczy podstawowych. Porządności. Spójności. Wierności. Dotyka człowieka.

gówno prawda („Zobaczysz wszystko” / reż. Nathan Fielder, Lance Oppenheim)

Zabieram się za ten tekst w głowie od niedzieli, od seansu. Seansu, który mnie zmęczył, wymęczył, wyzuł. Znajduję się pod presją – „Zobaczysz wszystko” obwołane zostało najlepszym dokumentem ostatnich lat, krytyka szaleje, publiczność wali tłumnie do kin (Gutek Film pochwalił się, że film zanotował najlepszy weekend otwarcia w historii dystrybutora – ponad 140.000 widzów), memy się sypią, jedna analiza bardziej błyskotliwa od innych. koleżanki i koledzy z innych profili zdążyli już wrzucić swoje trzy grosze. Kulturalny, społeczny, filmowy fenomen 2026 roku.

Będzie bez spoilerów, choć opisywanie tego filmu „bez spoilerów” pozwoli na nazwanie mniej więcej jednej drugiej prawdy o nim. Zapamiętajmy to słowo. PRAWDA. Będzie odmieniane w tym tekście przez wszystkie przypadki. Będę starać się uchwycić w nim PRAWDĘ, królową pewności, cesarzową spokoju. Jeśli znamy PRAWDĘ czujemy się bezpieczni. PRAWDA nas wyzwoli.

A co jeśli nie ma jednej PRAWDY? Nie mam przekonania, że to, co napiszę, będzie PRAWDĄ. Z różnych przyczyn. Niedostatecznego warsztatu, który nie pozwala ubrać w słowa myśli w sposób przekonywający. Natłoku wrażeń, które w mgnieniu oka zastępują się bez ustanku. Braku słów, które byłyby odpowiednie. PRAWDA jest ułomna, bo w dużej mierze zależy właśnie od ciągów liter, znaków, od myśli i przeczuć.

Dokument z zasady PRAWDĘ powinien łapać, nazywać. Ujarzmiać. Parę razy przyznałem tutaj, że czytam mało beletrystyki, na mym czytniku i na mej półce znajdziecie dużo reportaży. Szukam PRAWDY, by osadzić się i świat w szerszym kontekście. Przywołam w tym kontekście myśl księdza Józefa Tischnera: „istnieją trzy rodzaje prowdy: świento prowda, tyz prowda i gówno prowda”. Gdyby przyłożyć tę maksymę do języka mediów, okaże się, że w tym wydaniu prawda to rzeczywistość nazwana przez twórcę. Reporter – pisarz układa ją w zdania, filmowiec – w obrazy. I zdania i obrazy są z gruntu subiektywne. O jakiej PRAWDZIE możemy tu mówić?

Sytuacja się komplikuje, gdy naprzeciw siebie siadają osoby, które z mistyfikacji zbudowały model biznesowy. W jednej stronie narożnika Elizabeth Holmes, największa biznesowa przekręciara XXI wieku, która wmówiła inwestorom, że wynalazła narzędzie rewolucjonizujące pobieranie próbek krwi i umożliwiające przeprowadzenie wielu badań z małego, tyciego materiału – paru kropel pobranych z opuszka palca – oszczędzając pacjentom dużo strachu i efektywizując (ładne słowo, prawda) sam proces analityczny. W listopadzie 2022 sąd w Kalifornii skazuje ją na 11 lat i 3 miesięcy więzienia i zapłatę – wraz z partnerem biznesowym – odszkodowania w wysokości 452.000.000 dolarów. I teraz pomyślcie: co robicie, jeśli zostało Wam miesiąc do odsiadki, macie przystojnego męża i dwójkę dzieci? Nie, nie chcecie się nimi nacieszyć. Zapraszacie do domu – i tu przenosimy się do drugiego narożnika – Nathana Fieldera, komika, który z naginania reguł uczynił swój znak rozpoznawalny. Realizował materiały, w których stawiał ludzi w sytuacjach cringe’owych i krańcowych, w celach czysto rozrywkowych, co rozwinął fenomenalnie w serialu „The Curse”, w którym partnerowała mu Emma Stone. A Fielder, uzbrojony w Lance’a Oppeheima, wyrazistego dokumenalistę, który w tym roku zadebiutował w fabule („Primetime” z Pattinsonsem), nieskończony budżet od wytwórni A24 i brak jakichkolwiek oczekiwań z jej strony co do efektu końcowego, wyrusza na łów.

Czytaj: chce zrozumieć, czemu Holmes oszukała tylu ludzi. Proste, PRAWDA? Zamieszkuje w domku gościnnym na posesji, którą Holmes wynajęła w celu realizacji tego dokumentu. Rozkłada z Oppenheimem kamery i czeka. Pyta. Szybko okazuje się, że wyciągnięcie PRAWDY nie będzie proste. Bo – uwaga – choć Fielder i Oppenheim widzą to samo, to nie widzą tego samego. Różnią się w ocenie i zrozumieniu nakręconego materiału. Zależy to od ujęcia kamery, grymasu twarzy widocznego tylko dla jednego z nich, własnej wrażliwości. To wtedy twórcy wpadają na pomysł, by Fielder był ciągle obecny w kamerze. Stał się papierkiem lakmusowym stanowiska Holmes i jej męża, dziedzica potentatów hotelowych, Billy’ego Evansa.

I w ten sposób film uzyskuje całą trójkę bohaterów. Holmes, która wysługuje się narracją „mój mózg pracuje inaczej”, patrzy na Fiedlera wielkimi, naprawdę wielkimi oczami i w smsie obiecuje mu, że „zobaczy wszystko”. Fieldera, który próbuje zachować bezstronność, próbuje podchodzić Holmes na różne sposoby, wyciągnąć od niej jak najwięcej, proponując choćby małe eksperymenty kognitywne. I wreszcie samego Evansa, który próbuje przejąć kontrolę nad narracją. Mówi Fielderowi, kiedy ma przestać pytać, przerywa rozmowy, traktuje Holmes jak małą dziewczynkę, która przyjmuje – albo tak mi się wydaje, pamiętacie, kwestia PRAWDY – tę rolę z dobrodziejstwem inwentarza. Oppenheim zamyka ich w potrzasku bliskich ujęć (tak jak to miało miejsce w „Primetime”), klaustrofobicznych zdjęć, kręcąc horror kłamstwa.

Zakwestionowałbym użycie słowa „dokument” w kontekście tej fabuły. Jest to raczej „fabuła dokumentyzowana”, bo jednak wiele tu kreacji i odautorskiego komentarza, głównie w sferze formalnej (praca kamery, formuła realizacji, sposób prowadzenia narracji). „Zobaczysz wszystko”, w szczególności z racji wybranych w drugiej części filmu rozwiązań (pojawia się w niej jeszcze jedna kluczowa dla całej historii osoba, a także zostaje wyjawiona widzom pewna istotna dla realizacji filmu okoliczność), jest próbą pogodzenia dążenia do konkretu i niedoboru informacji. Holmes i Evans pozostają głusi na wydawałoby się oczywiste argumenty twórców, idą w zaparte i przyjmują, że wydany w sprawie Holmes wyrok jest nieprawidłowy. Twórcy muszą więc manewrować pomiędzy tym, co zostaje im rzucone na stół, tym, co im się wydaje i tym, co da się odtworzyć.

Finalnie „Zobaczysz wszystko” nie jest materiałem o Elizabeth Holmes. Albo: nie jest tylko materiałem o Elizabeth Holmes. Są tacy, którzy twierdzą, że film ją wybiela (nie zgadzam się z tym, uwaga – przypominam – PRAWDA). Byłbym raczej skłonny uznać, że jest ona wysublimowaną manipulatorką, która perfekcyjnie ustala zasady gry, nawet za cenę zrobienia z siebie idiotki. „Zobacz wszystko” nie jest też filmem wyłącznie o Evansie, który jawi się tu jako demiurg, mastermind, próbujący – pomimo, że Holmes jest w więzieniu – kontynuować jej mit, prowadząc choćby w jej imieniu profil na X i pracując nad nowym projektem, Evansie – narcyzie. Nie jest to też wyłącznie film o Fielderze, który z niedowierzaniem, niewiarą i zaciekawieniem jednocześnie musi stawić czoła reporterskiej robocie i upartym bohaterom, oddzielając przekonania prywatne od PRAWDY. Jest to przede wszystkim film o ułomności filmu, czy – szerzej rzecz ujmując – sztuki, próbującej bezskutecznie zakonserwować PRAWDĘ. Film demaskujący bezsensowność logiczną wpisaną w ustrój filmu. Film o filmu niemocy. I ułudzie, że uda się ją przełamać.

she’s a star („I Think I Spoke Too Soon” / Rachel Chinouriri)

I bęc, udało się! Jedna z najfajniejszych, najbardziej rezolutnych płyt tego roku wpadła do Top 10 w Wielkiej Brytanii. Bardzo mnie to raduje, bo „I Think I Spoke Too Soon” Rachel Chinouriri kibicowałem od pierwszego singla.

Wyobraźcie sobie, że Prince jest dziewczyną, urodził się w Londynie, ma 27 lat, wychował się na Oasis, Girls Aloud i Daughter. W muzyce pop odznaczył to, co najlepsze i niekoniecznie interesują go gatunkowe podziały. To właśnie punkt wyjściowy dla tej płyty. Krążek rozpoczyna wyśmienite „One song away from crying”, post-soul z electro naleciałościami. Ten utwór otwiera również de facto bardziej przejrzysty rozdział w karierze Brytyjki – jej poprzedni album był znacznie bardziej alternatywny, niezależny. Na „I Think…”, wyprodukowanym wzorcowo, jest jasne, że Rachel i jej partnerów piosenkopisarskich (wśród nich Sarah Aarons, współautorka „Middle” Zedda) interesuje próba znalezienia perfekcyjnego refrenu w nieperfekcyjnej, szorstkiej podstawie.

Kolejna kompozycja, „Pretty girls” mogłaby z powodzeniem znaleźć się na ostatnim albumie Magdalena Bay, ma w sobie futurystyczny poptymizm, wyeskalowany w niezliczonej liczbie ścieżek. W ogóle słowo „futurystyczny” wydaje mi się idealnym określeniem nowej płyty Rachel, jest w nim jakaś godna podziwu i godna obserwacji pogoń za złapaniem czegoś ulotnego. Wrócę do produkcji: Chinouriri dysponuje lekkim wokalem, pełnym powietrza, takim, który nieco walczy z tak-bardzo-wyrazistą warstwą muzyczną. Ten wokal jest swoistym kontrapunktem ciekawskich i poszukujących, wyrazistych kompozycji.

Obawiałem się nieco, czy tak różne inspiracje artystki nie zwiodą płyny na manowce. Bo jak pogodzić na jednej płycie „Baby steps”, klasyczną soulową kompozycję, w której gitarka pracuje, jak w najbardziej przebojowych momentach The 1975 z „AAAHHH!”, które właściwie jest jak najczęściej grany numer w radiach na Wyspach w dowolnym miesiącu roku 2005, gdy nowa rockowa rewolucja znajdowała się w apogeum (to chyba jedyny numer, w którym Rachel pozwala sobie na może nie krzyk, ale na pewno tupnięcie nogą). Jak połączyć synth-pop Cut Copy w „Broken chair” z „Make Believe” (znów ekipa Matta Healy’ego, tu już na pełnej). Jak ejtisową nostalgię wpisać skutecznie w nowoczesność?

W jednym z numerów Rachel powtarza w refrenie: „I’m a star”. Zgadzam się. Jedynie ktoś z tak dużą charyzmą, tak muzykalny, tak niefrasobliwy mógłby przygotować album, w którym różne drogi, różne możliwości budują złożony i jednocześnie dający dużo frajdy krajobraz. Zresztą sama zainteresowana mówi, że jest dziwadłem: czarna artystka, która traktuje soul jak środek, a nie cel. W hybrydzie pomysłów (żeby było jasne – to, że przywołuję konkretnych artystów w tej recenzji nie oznacza, że to album, który zżyna, raczej starałem się nakreślić uproszczone skojarzenia) Rachel odnajduje właściwe sobie miejsce – jest zbyt dużo do odkrycia, by skupić się tylko na jednym kierunku.

miłość w czasach przewrotu („W tym kraju nie ma dobrych mężczyzn” / reż. Shahrbanoo Sadat)

Miłość w czasach przewrotu – tak mógłby brzmieć podtytuł filmu „W tym kraju nie ma dobrych mężczyzn” w reżyserii Shahrbanoo Sadat. Polityczna komedia romantyczna z Afganistanu brzmi cokolwiek egzotycznie, wyjaśnię więc od razu, że to kawał porządnego kina mainstreamowego, które ulokowane w niezwykłym i kluczowym dla rozwoju kraju czasie, niesie ze sobą również i ważką treść społeczną.

Początek roku 2021, widz już wie, że za parę miesięcy Stany Zjednoczone wycofają się z Kabulu, pozostawiając wolną rekę talibom. Na razie wieje wiatr zmian, czego beneficjentką jest Naru (w tej roli sama reżyserka) – pozostająca w separacji kobieta pracuje jako operatorka kamery w lokalnej telewizji, gdzie realizuje programy, w których psycholog doradza kobietom, jak przetrwać atak pięści męża albo emocjonalnych chłód (sugestia: wytrzymaj, bo chłop znajdzie sobie inną). Zbiegiem okoliczności udaje jej się zrealizować walentynkową sondę uliczną, w której Afganki, przyznają, że ich partnerzy nigdy nie wyznali im uczuć. Sonda to sukces, kobiety dotychczas uciekały przed reporterami płci męskiej, na fali sukcesu Naru zostaje przydzielona do stałej współpracy z największą gwiazdą reporterską telewizji, Qoadratem (Anwar Hashimi), z którym początki nie były łatwe („chcę mieć prawdziwego operatora”). Choć Qoadrat jest żonaty, to Naru, jej upór i dystans, nie są mu obojętne. Tymczasem talibowie, kolejnymi zamachami, pokazują, gdzie jest miejsce obecnego rządu.

To film przewrotny – z jednej strony lekki, oscylujący wokół przysłowia „kto się czubi, ten się lubi”. Z drugiej – waga spraw społecznych i politycznych jest wręcz przygniatająca i nie dziwi, że tak jawnie krytykujący zarówno opresyjność reżimu, jak i opresyjność mężczyzn, obraz nie powstał w ojczyźnie, a w Berlinie – film dopełniają zrealizowane w Kabulu materiały reporterskie. Talibowie, którzy za chwilą przejmą władzę, rozgrywają własny mecz terrorem, kobiety są tłamszone, a te, które próbują wybić się na niezależność, mają dwie drogi – tak, jak Naru, która musi znieść ze strony wciąż jeszcze aktualnego męża, lesera i mitomana, nie tylko upokorzenia, ale i strach przez porwaniem syna, zagryźć zęby, albo tak jak jej koleżanka z redakcji – wyemigrować (wybitne sceny, w których przyjaciółka wtrąca co i rusz amerykanizmy). Co prawda, rozmowa o wibratorze może już nie należy do specjalnie wstydliwych, ale hidżab i tak należy nadal nosić, bo komuś widok damskich włosów się może nie spodobać. Jeśli dodać przewijający się przez film nieustannie motyw przemocy domowej, która zdaje się być naturalnym elementem każdej kłótni, aż dziw bierze, że Sadat udało się przygotować film, który ma w sobie nieco pogody.

Wątek romantyczny jest poprowadzony lekko, ze smakiem i z ciekawym, choć bardzo przygnębiającym, rozstrzygnięciem. Naru kwestionuje nieustannie zastany porządek, czym najpierw Qodrata wkurza, szczególnie, gdy rozbija mu wywiad z miejscowym watażką. Z biegiem czasu mężczyzna okazuje się nie tylko szarmancki, ale i otwarty, będąc być może jedynym wyjątkiem od tytułowej reguły. Choć oboje należą do grupy uprzywilejowanej: mają stałą pracę i pracują w mediach, to tym mocniej są na świeczniku. Qodrat, bo nie boi się zadawać trudnych pytań, Naru – bo w ogóle istnieje. W tle zmienia się świat w sposób, który może kosztować ich życie. Trudno nie popaść w paranoję, trudno zachować spokój. Sadat dawkuje tragedie i pęknięcia, w końcowej części filmu pozwalając sobie na dociśnięcie gazu. Największą wartością tego filmy jest to, że próbuje znaleźć w krańcowej sytuacji choćby przebłyski światła, humoru, uśmiechu, nie unieważniając istotności historycznej scenerii. Połączenie mikro-pragnień i makro-gry wyszło Sadat znakomicie.

nic, nigdy, nigdzie („Everytime” / reż. Sandra Wollner)

Dziś dzień specyficzny, bo z ćwiczenia pamięci. Tej najdotkliwszej, bo koncentrującej się wokół nie-życia. Tej, która łapczywie próbuje coś jeszcze wyrwać i zatrzymać. Ćwiczenie ze wspomnień. Każdego roku nadpisywanych przez kolejne. Takich, których nie da się skonfrontować z ich podmiotem. Dopóki jest pamięć, dopóty jest jeszcze nie-umieranie. Dlatego tak łapczywie rekonstruujemy po raz kolejny, co najmniej co roku, właśnie dziś, prawdę / nieprawdę. Prawdę, bo to się kiedyś przecież zdarzyło. Nieprawdę, bo wyblakło, zdeformowało się.

Sandra Wollner w „Everytime” (witamy serdecznie na rynku nowego dystrybutora Jamnik Films) przypatruje się pierwszej fazie procesu zapamiętywania. Żałobie. Ella (Birgit Minichmayr) na razie ma dwie córki – nastoletnią Jessie (Carla Hüttermann) i nieco młodszą Melli (Lotte Shirin Keiling). Dziewczyny drą koty, jak to siostry, kłócąc się niemal o wszystko, walcząc o choćby skrawek własnej przestrzeni w małym mieszkaniu. Zaraz jednak nastąpi wspaniałe zdarzenie – rodzinna wycieczka na Teneryfę. Dojdzie do niej ostatecznie już bez Jessie – dziewczyna umrze, a Ella wraz Luxem, chłopakiem Jessie (Tristan López) i Melli pojadą tam za jakiś czas, by symbolicznie ją pożegnać.

W gruncie rzeczy „Everytime” to film o codzienności. W dużej części – tej już „bez”. Wollner właściwie nie buduje akcji, raczej stawia się w pozycji dokumentalistki, sprawdzając, jak trójka bohaterów radzi sobie ze stratą. Przykładowo: o śmierci Jessie dowiadujemy się zupełnie przypadkowo, podczas standardowych codziennych zajęć. Wollner mówi: żyć trzeba dalej. W powtarzalności niepowtarzalnej, bo bez ważnego jego elementu. W próbie dekonstrukcji.

Stosunkowo niewiele tu emocji wprost. Owszem, któryś z bohaterów czasem pęknie, a Luxa toczyć będą wyrzuty sumienia – nie wiemy jak umarła Jessie, ale prawdopodobnie mają coś z tym wspólnego narkotyki, którymi chłopak ją poczęstował. Ten chłód może drażnić, bo choćby w Polsce jesteśmy przyzwyczajeni do tego, by proces żałoby przeżywać głośno i melodramatycznie. Tymczasem: Elle wchodzi z Luxem w nieoczywistą relację kumpelską i stanowi dla niego opokę, choć mając na uwadze okoliczności, może nie być to do końca dla widza zrozumiałe. Ale czy po największej tragedii, jaka może spotkać rodzica, cokolwiek da się uzasadnić? Istnieją jakieś normy?

Wollner nie mówi: należy płakać, aż się człowiek wypłacze. Bo nawet jeśli wypłacze, to czy to, oznacza: koniec, szlus, finito? Nowy rozdział, zamknięty stary? W metafizycznej i nie do końca jasnej części „teneryfiańskiej” twórczyni wyraża swoje stanowisko dość jasno: żałoba to proces, który można jedynie zadrapać, zasłonić, przytępić. Ciało i umysł, wytrącone z równowagi, powędrują swoimi własnymi ścieżkami. Choć chce się przyszłości, zapomnieć, przeszłość nieustannie wraca. Pamięć płata figle. W tej drugiej odsłonie „Everytime” (cały czas i nigdy jednocześnie) może nieco uwierać, bo psychologia straty z pierwszej połowy filmu musi ulec filozofii zagubienia. Coś pewnego ustępuje czemuś niejasnemu.

Przyznaję, że ta druga część filmu jest dla mnie wielką zagadką i nie jestem przekonany, jak ją potraktować, wobec precyzyjnego nie-dzianiu się z części pierwszej. To jest jednak taki film, który zostanie na dłużej. Szczególnie w kontekście kluczowej dla filmu tzw. sceny na dachu, gdzie Wollner portretuje bohaterów z daleka, a jednocześnie słyszymy ich tuż obok, gdy tymczasem na przedmieściach Berlina wstaje właśnie ostre, piekące słońce. Jest to sekwencja wybitna realizatorsko, dla całego filmu kluczowa. Wollner buduje bowiem swój film na delikatnych, podanych mimochodem repetycjach, w ujęciach tej samej drogi, w tym samym „przepraszam” wypowiedzianym po zbyt głośnym zamknięciu drzwi, w ujęciach pustki, odwzorowującej niemoc bohaterów, wreszcie: w pieczeniu filmu słońcem, tym samym, które towarzyszyło Jessie w ostatnich chwilach. Czuję w tym próbę znalezienia oparcia i sensu wobec sytuacji granicznej, logiki dnia powszedniego, w którą można wpisać stratę najbliższej osoby. Jest to na swój sposób kojące, ale jednocześnie dojmujące – logikę tę należy bowiem zbudować od nowa.

stadion („Dopamine Chamber” / Fontaines D.C.)

Publikuję ten tekst w dniu, w którym Fontaines D.C. grają po raz kolejny w Polsce i gdy już wiadomo, że wiosną odwiedzą nasz kraj po raz kolejny. Na dzisiejszy koncert do Łodzi nie udało mi się dotrzeć – bilety się wyprzedały. Jest dla mnie jasne, że to obecnie jeden z najlepszych zespołów na żywo, widziałem ich już parokrotnie, niemniej zaskoczyło mnie, że wejściówki skończyły się grubo przed samym koncertem.

Nie bez kozery wspominam o koncercie, bo ich nowa, piątka w dorobku, płyta, „Dopamine Chamber” to album napisany na stadiony. Przeskok jakościowy i estetyczny. W historii muzyki to nic nowego – takie wydawnictwa zdarzyły się wielu wielkim – U2, Coldplayowi czy Muse. Nazwałbym je wydawnictwami transformacyjnymi. Ten moment, gdy zespół gitarowy finalnie wydrapuje się ze swojej niszy, w której stopniowo poszerzał granice, by zdobyć ogromną popularność.

Z tą zabawą związane jest dość poważne ryzyko – dotychczasowy fanbase może poczuć się oszukany. „Tracimy ich czy nie tracimy?” Jestem z Irlandczykami od samego początku i – owszem – czuję niepokój, że zespół powoli traci swoją tożsamość wkurzonych i wsobnych, coś co, przynajmniej dla mnie, stanowiło istotną wartość. Ale z drugiej strony podstawowym wyznacznikiem twórczości Fontains D.C. jest to, że nie tracą z horyzontu chwytliwych refrenów i nośnych zwrotek. Takich właśnie do wykrzykiwania podczas koncertów. W małych zatęchłych klubach, salach koncertowych, festiwalach, a teraz: stadionach. Naturalna konsekwencja rozwoju, koniunkturalność, naciski wytwórni? W jednej z piosenek na „Dopamine Chamber”, słychać tekst „I’m happy for you / I swear”. Tekst słodko-gorzki. Mógłbym się pod nim podpisać.

Na płycie dzieje się szerzej i przestrzenniej niż poprzednio. Największym zaskoczeniem, które pozwoliło dotrzeć zespołowi do innej niż dotychczas publiczności, jest z pewnością utwór „Where Is Gone?”, ich pierwsza w historii kolaboracja, nagrana z Rosalia, idealnie dopasowana do nowego filmu o Jamesie Bondzie kompozycja. Zatrudnienie obecnie najbardziej popularnej artystki z Hiszpanii, z zupełnie innego kręgu estetycznego, to świetny zabieg – pokazuje otwartość, a jednocześnie poszerza pole walki. Pewnie szkoda, że Rozalka nie wyszeptuje paru słów w jej ojczystym języku, ale i tak rzeczony numer, ponury i otwarty jednocześnie, jest jedną z najważniejszych piosenek tego roku. Ona – niewinna, niemal szepcząca, on – z pełnym, wyrazistym barytonem.

Zespół rozważał ponoć, czy nie skierować na tej płycie uwagi ku muzyce folkowej, finalnie jednak stanęło na rozwijaniu alternatywnych skłonności. Ma temu służyć szersze niż zawsze użycie elektroniki – singlowe „Marianne” brzmi jak Depeche Mode z wysokości „Ultra”, w „Tongue”, skądinąd klasycznej kompozycji grupy, szeroko osadzonej, chłodnej, sążnistej, na drugim planie pojawiają się różne dziwaczne efekty cyfrowe. A towarzyszy im zarówno partia smyków, jak i pianina. Wyobrażam sobie, jak produkujący płytę James Ford zadaje chłopakom pytanie „Jakie instrumenty chcecie tu wykorzystać?”, a oni odpowiadają „tak”. Zresztą, takie numery jak „Tongue” nieco mnie uspokajają w kontekście dylematów, które zasygnalizowałem powyżej – pomimo nowych środków wyrazu chłopaki robią wiele, by zachować wierność podstawom.

Jest w tym krążku nienazywalna przenikliwość – o ile poprzednia płyta była wyrazem miłości, o tyle ta jest wyrazem niepewności i niejednoznaczności. Jest w niej cynizm i wyrachowanie, pierwszorzędne mechanizmy obronne. Wydaje się, że również przed samą perspektywą sukcesu – „Mimesis” to muzyka popowa, lepszy singiel Editors, ale zaraz obok pojawia się „Demolition”, hałaśliwe, wojenne. „Japan” to brit-popowa ballada, ale już rumor jest głównym narzędziem następującego po nim, kończącego płytę, „Intimate”, które z intymnością ma wspólnego nic – umieszczenie tego utworu, brzmiącego jak marsz lemingów, jako ostatniej ścieżki to cwany zabieg – słuchacze nie otrzymują katharsis, a raczej zostają z podenerwowaniem, niepewnością.

Wiele na tej płycie świadectw walki pomiędzy przeszłością i przyszłością. Wygrywa przede wszystkim szyk i elegancja – „Dopamine Chamber” to album – z braku lepszego słowa – szykowny. Grian Chatten i spółka unikają na razie jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o to, co dalej i która z opcji ostatecznie zwycięży. Obawiam się, że historia na to pytanie już odpowiedziała parokrotnie. Gdy raz dotkniesz złota, trudno się rozstać z perspektywą jego utraty.

szkody uboczne („Naza” / reż. Yuval Abraham i Rachel Szor)

„Wojna jako gra komputerowa” – to mógłby być podtytuł dokumentu „Naza” zrealizowanego przez Yuvala Abrahama i Rachel Szor. To seans wstrząsający i zdumiewający. To film o odhumanizowaniu. O ludziach – robotach, którzy wykonują polecenia na ślepo. Bo tak każą. Bo tak trzeba. Bo – co gorsza – można mieć z tego przyjemność.

Twórcy, nagrodzeni w 2025 Oskarem za swój poprzedni dokument, „Nie chcemy innej ziemi”, o mieszkańcach Masafer Yatta na Zachodnim Brzegu walczących o zachowanie swojej wioski, tematycznie zostają w domu. Przeprowadzają wywiady z 24 Izraelczykami uczestniczącymi w wojnie w Gazie. To technicy, operatorzy broni, snajperzy, którzy zabijali osoby podejrzewane o przynależność w Hamasie. Pierwsza linia frontu.

Zapis rozmów jest zrealizowany w niekonwencjonalnej formie – na dachach budynków w Tel Avivie, nocami, gdzie nie widać wyraźnych sylwetek rozmówców. Ich głosy zostają zniekształcone. Byli żołnierze i żołnierki muszą ukrywać swą tożsamość w obawie przed zemstą byłych przełożonych. Z jakichś powodów zdecydowali się opowiedzieć o swojej pracy. Wyrzuty sumienia? Ciężar? Być może.

Nie zmienia to jednak ciężaru ich odpowiedzialności, czy to faktycznej czy moralnej, szczególnie gdy uwaga zostanie skupiona na tytule obrazu – „Naza” to w slangu wojsk izraelskich „ludzkie szkody uboczne”, osoby, które giną wraz z wrogami. Członkowie ich rodzin, przyjaciele, sąsiedzi. Ci, którzy mieli nieszczęście być obok.

Szokujący jest konkret, z jakim bohaterowie opisują proceder zabijania wrogów. Beznamiętność wyjaśnień o planowaniu i wykonaniu poszczególnych zadań. Począwszy od inwigilacji ofiar, śledzeniu ich za pośrednictwem AI, tropieniu ich przyzwyczajeń i powtarzalnych zachowań, przez dobór broni, na ataku dronowym kończywszy. Ma się wrażenie, że oto wytrwany gracz jakiegoś RPG-a relacjonuje, jak udało mu się przetrwać kolejny poziom. Metodycznie i konkretnie. Budzić to musi obrzydzenie.

Ale również i strach. Bo – nie jestem militarystą, nie znam się na strategii – wydaje się, że wyjątkowo okrutnym, że wojna może być prowadzona zza biurka, przyciskami i klawiaturą. To oddala atakujących od celu, nie tylko rzeczywiście, ale i metaforycznie. Przypomina to doświadczenie, ćwiczenie, choć na żywym organizmie. Śmierć jest daleko, niewidoczna, może dlatego łatwiejsza do realizacji. Jeden z przepytywanych oznajmia z przejmującą szczerością: gdy udało nam się ustrzelić cel, w sztabie panowała radość. Inny jednak dodaje przytomnie: brałem udział w ludobójstwie. Niepamięć ma się świetnie – choć jeden z bohaterów przywołuje fakt, że odwiedzał hitlerowskie obozy zagłady, to zaraz dodaje: „teraz już wiem, jak Niemcy mogli to zrobić”. Nota bene, nie dziwi wśród producentów „Nazy” Jonatham Glazer, reżyser „Strefy interesów”, w którym ludobójstwo działo się tuż obok, a na ekranie pojawiały się wyłącznie jego odpryski.

Szor i Abraham pozwalają mówić obrazowi samemu za siebie. Nie dość, że osadzają opowieść w migocącej od świateł miejskiego oświetlenia i domowych żarówek nowoczesnej scenerii – nieustannie za oknami mieszkań majaczących w tle dzieje się życie, zwykłe życie, telewizory przekazują kolejne informacje o przebiegu wojny. Być może w tych domach mieszkają żołnierze i ich rodziny. Kontrast jest mocny i wyrazisty – wygoda versus sprawy krańcowe. Dobre tu i przerażające tam. Twórcy, co do zasady, opierają się wprowadzeniu dodatkowego komentarza – za przewodnika robią właśnie wypowiedzi bohaterów, przeplatane urywkami z programów newsowych. Jedynie na koniec pojawia się nagranie ze Strefy Gazy, na którym mężczyzna, w ruinach zniszczonego budynku, próbuje odnaleźć swych bliskich, ich ciała. Nie dopuścić do zgaszenia nadziei. A nad tymi ruinami zawisa dron. Z bezosobowej relacji, wygodnego już choćby poprzez użycie akronimu NAZA, pozbawiającego ofiary tożsamości, przechodzimy szybko na konkret, by użyć wprowadzonej przeze mnie powyżej terminologii. Konkretowi ataku równy jest konkret strat. Jeden z nich jest ostateczny.

Dzięki So FILMS za możliwość domowego seansu.

najlepszy („She’s the Best” / Troye Sivan)

Troye Sivan to mój ulubiony twink, czytelnicy tego profilu doskonale o tym wiedzą. Lubię go za to, że dobiera sobie karierę w sposób zupełnie różnorodny, przenicowując to, co zwyczajowo damskie i męskie. Jest gejem AF i ze swej tożsamości czerpie główną inspirację. Jest w tym jednocześnie lekki, jakby nierozpoznany, bawiący się i kuszący. Troye, niepozorny człowiek z Antypodów, mówi jak jest, nie bawiąc się w pruderię. W swych kompozycjach i klipach do nich jest bezpośredni, nie owija specjalnie w bawełnę, zaprasza do zabawy. Myślę, że gdyby mógł, nakręciłby film z tych, co powinny być oglądane przez osoby pełnoletnie.

Wydana przed paroma tygodniami płyta, „She’s the Best” mogła rozczarować, szczególnie mając na uwadze, że następuje po pełnej bangerków „Something To Give Each Other”, która przyniosła jego najlepszą piosenkę, „Rush”. „She’s The Best” jest zaskakująco, jak na Troya, introspektywna. Zabawą zabawą, ale bywa tak, że gdzieś na końcu wpada się na samotność. Hipers***ualność może mieć swoją cenę. Nawet jeśli to cena samotnego wieczoru w pokoju hotelowym, ale czy w czasach nieustannego odbijania się w innych już choćby z tego powodu nie jest wysoka?

Ku mojemu zaskoczeniu Troye w ubiegłym roku przekroczył już trzydziestkę, a więc powoli przestaje być młodzieniaszkiem i dopadają go niemoce. Patrzę trochę na „She’s the Best” jak „Eroticę” Madonny, mam wrażenie, że to płyta podobnie skonstruowana – zarówno muzycznie, jak i intelektualnie. Na swej najmniej oczywistym albumie w dorobku Madge eksplorowała samą siebie do cna, na swym nowym krążku Troye idzie tą samą drogą, ale nie zasłania się frywolnością czy nocami bez wytchnienia. Na obu tych krążkach muzyka taneczna jest punktem wyjścia, na obu z nich znajdziemy bangerki z parkietów (patrz, odpowiednio, „Deeper and Deeper” i „Party”, z wsamplowaną Madonną zresztą), ale na obu krążkach jest to zwodnicze – w gruncie rzeczy „Erotica” to płyta zmysłowa i soulowa, a „She’s the Best” lokuje się w podobnych rejonach delikatności i niepokoju jednocześnie, czerpiąc mnóstwo choćby z twórczości The Avalanches.

Bo w Troye’u zdecydowanie walczą dwie dusze. Zdobywcy i kogoś uległego. Tytuł najpiękniejszego wyzwania miłosnego na tym albumie, „FF”, może jest i jest skrótem od „f***ing forever”, ale my gejuchy wiemy i tak swoje. Kluczem do interpretacji krążka jest już choćby to, że jedną z czołowych postaci klipu do tytułowego singla, jest Sasha Colby, zwyciężczyni 15. sezonu RuPaul’s Drag Race, transpłciowej artystki, która pogodę ducha (a los ją wiele razy niszczył) i pewność siebie mogłaby sprzedawać hurtowo na Allegro. Nie dziwne, że Colby, pomiędzy porządkami, jest dla Sivana tak ważna – śmieje się w twarz konwenansom i rozbija je na w drobny mak. Troye też świetnie czuje się poza szufladkami i dlatego też ta płyta jest tak interesująca. Choć fakt: jest to pewnie jego najmniej przebojowy album.

Jedno jest pewne: Sivan przebił szklany sufit i awansował bardzo wysoko – we wspomnianym klipie do nagrania tytułowego (będzie moja topka w tym roku, podium nawet) wzięła udział przecież, oprócz Sashy, sama Nicole Kidman, która niespodziewanie dla samej siebie stała się największym fenomenem popkulturowym ostatnich miesięcy (patrz AdELA MUSIC i jej megahit „Nicole”), a Kylie pisze o nim notki do „Time”. Piosenki na ten album napisali i wyprodukowali Jack Antonoff, Allie X czy Finneas, brat Billie. Dużo, jak na chłopca, który chciałby w sumie przede wszystkim dość dużo ciupciać. Może być tak, że Troye wie o nas więcej, niż sami chcielibyśmy przed sobą przyznać. A może po prostu nie ma co się oszukiwać – w gruncie rzeczy to instynkty nami powodują. I ma to swoją cenę. Hedonii. Bólu. Zobojętnienia. I te instynkty dają tu swoje ujście na wiele pięknych, bardzo pomysłowo zrealizowanych, sposobów.

telewizja („Primetime”, reż. Lance Oppenheim)

Takie rzeczy mogły się zdarzyć tylko w Stanach – w 2004 wymyślono program telewizyjny, w którym zwabiano przestępców s***ualnych działających na szkodę małoletnich i następnie demaskowano ich przed kamerami. Program nazywał się „To Catch a Predator”, nadawało go NBC, i prowadził go wielokrotny zdobywca Emmy, Chris Hansen.

W fabularnym debiucie pełnometrażowym Lance’a Oppenheima, „Primetime”, w rolę Hansena wciela się Robert Pattinson i mówi się, że Pattinson może zarobić pierwszą nominację do Oskara. Jak to się mówi: Pattinson ma co tu grać, nawet jeśli Hansen skrytykował film i zaprzeczył prawdziwości wielu okolicznościom przedstawionym w obrazie. Z szacunku do reportera należy więc patrzeć na Hansena – Pattinsona jako na inspirowany „postacią rzeczywistą” artefakt prowadzącego hitowy program, w którym misja, ego, słupki oglądalności i chęć poklasku stanowią mieszankę z opóźnionym zapłonem.

Robert dostaje od krytyki tyleż uznania, co cięgów. Myślę, że krytyka jest o tyle niezasłużona, że Hansen jest tu zaprojektowany trochę bez historii. Można się jedynie domyślać, jakie są jego motywacje, skąd przyszedł i dlaczego znalazł się w tym miejscu, w jakim obecnie się znajduje. Gdzieś jedynie na poboczu zarysowana jest jego rywalizacja z kolegą ze stacji. Wiemy natomiast, że bohaterowi gra w małżeństwo zupełnie nie wychodzi (ciekawy epizod Anny Farris, tu w roli dramatycznej), jest ojcem raczej niedzielnym, a w głowie huczy mu jedynie słowo „sukces”. Pattinson z tych szczegółów tka, co może: zachowuje się obłąkańczo, zupełnie zgodnie z thrillerowatą i rwaną konstrukcją filmu, bywa nadmierny i niezrozumiale porywczy. W sumie, czekałem cały film, aż bohater ujawni swoją zupełnie niezrównoważoną wersję, bo wszystko wskazuje, że tak się stanie.

„Primetime” irytuje, ciekawi i zohydza. Zacznę od końca: zohydza, bo podejmuje taki, a nie inny temat, co powoduje swoistą lepkość całości. Oppenheim idzie tym tropem i – kręcąc film tak, jakby ten realizowany był przez tę samę ekipę co „Blair Witch Project” – nie boi się pracy kamery na niepokojących zbliżeniach i perwersyjnych szerokich planach. Granica między intymnością a przestrzenią jest tu nieustannie zamazywana, tak jak działo się w samym show – bo czy na pewno można demaskować niekwestionowanych złoczyńców w taki właśnie sposób? Na to pytanie nie odpowiem, bo odpowiedzi nie znam, ale dodam, że dopiero przy którymś tam odcinku ekipę realizacyjną programu uzupełniła policja, która aresztowała przestępcę niemal na gorącym uczynku.

Zohydza więc również przedstawiona machina telewizyjna, tu reprezentowana przez producentkę Andie Bender (Merritt Wever), która idzie cały czas po swoje, a więc po słupki oglądalności. W pewnym momencie dostaje szansę na odkupienie, choć akurat ten wątek jest pokazany w sposób niesatysfakcjonujący. I w tym wątku ujawnia się powtarzalny problem „Primetime” – Oppenheim próbuje, w dużej mierze z sukcesem, nie rysować bohaterów aż nadto grubą kreską, by film mówił sam za siebie, bez specjalnego komentarza, ale jednocześnie godzi się na to, by w trosce o tempo dosłowność zrobiła czasem swoje. Stąd też wspomniałem wcześniej o irytacji – mam wrażenie, że więcej dyscypliny formalnej – albo rysujemy quasi-bajkę o złych-dobrych wilkach albo gramy w rzeczywistą rzeczywistość – zrobiłaby temu filmowi znacznie lepiej.

Jest jeszcze jeden bohater tego filmu, być może najciekawszy – bardzo początkujący (mający na koncie jedynie występ w jednej reklamie) aktor Dan Plumb (bardzo dobry, po raz kolejny, Skyler Gisondo), który zostaje wybrany w castingu na tego, który – gdy zwabiony przez współpracowników programu przestępca stawił się we wskazanym mu miejscu – będzie wcielał się w rolę nieletniej i niedoszłej ofiary. Wszyscy grają tu w „american dream”, ale droga Dana, jako najbardziej niedoświadczonego i ewidentnie eksploatowanego, wydaje się najbardziej złożona – chłopak ma jakieś emocje, swój pogląd na fabułę programu, ale jednocześnie, w imię spełnienia warunku umożliwiającemu mu zapisanie się do organizacji zawodowej aktorów wchodzi w to emocjonalne tetris, błąkając się między przyzwoitością a powinnością wobec samego siebie, podjudzany dodatkowo przez demiurgów w osobach Hansena i Andie.

„To Catch a Predator” został zdjęty po tym, jak na planie programu doszło do tragedii, która zresztą kończy film. Oppenheim ucieka od ostatecznej oceny postępowania NBC, Hansena i Bender, urywając „Primetime” bez jednoznacznego epilogu. Jedno jest pewne – udaje mu się zdemaskować strategię mediów, obliczoną na sukces, bez uwzględnienia moralnych kosztów (choć co i rusz ktoś choć zastanowi się nad ich wymiarem, jak choćby inny „wabik”, Del, w jego rolę wciela się Phoebe Bridgers, którą oburza fakt sprzedaży merchandaisingowych produktów typu majtki nawiązujących do tematyki programu). Owszem – zabawa w szeryfa to ulubiona zabawa Amerykanów, ale trzeba się liczyć z tym, że pistolet może wystrzelić w najmniej niespodziewanym momencie i może być skierowany również w Ciebie.

być kobietą („Róża”, reż. Markus Schleinzer)

W tym tygodniu premier kinowych jest mnóstwo, zacznę od tej chyba najbardziej wymagającej, przynajmniej w teorii.

Wojna trzydziestoletnia, w wiosce pojawia się tajemnicy żołnierz, który twierdzi, że jest spadkobiercą leżącej odłogiem od wielu lat ziemi. Jego nagłe pojawienie się wzbudza podejrzliwość lokalnej wspólnoty, zbudowanej na silnej dychotomii sprawczy mężczyźni – poddane im woli kobiety. Bohater, dzięki ciężkiej pracy i bogobojności, zostaje finalnie zaakceptowany, a uwieńczeniem jego asymilacji ma być małżeństwo z Suzanną, córką jednego z mieszkańców, którego zwieńczeniem ma być potomstwo. Przeszkodą jest tu jednak fakt, że ów tajemniczy mężczyzna jest w rzeczywistości kobietą.

„Rose” Markusa Schleinzera (dyst. Gutek Film), choć dzieje się przed paroma wiekami, pada na podatny i aktualny grunt – nierówności społecznych wyznaczanych przez biologiczną płeć. Od pierwszych kadrów tego filmu podział ról jest jasny – kobiety pojawiają się tu w charakterze dekoracji lub służek, bezwolnych wykonawczyń poleceń. To mężczyźni podejmują decyzję, to oni są tu siłą sprawczą, to oni się śmieją, dyskutują. Kobiety mogą co najwyżej rzucać niejasne i tęskne spojrzenia w marzeniach o wolności, choćby jej namiastka.

Tytułowa bohaterka, Rose, walkę o wolność podejmuje w sposób radykalny, przecząc niemożliwościom (o niemożliwościach jest w tym filmie bardzo dużo). Wcielając w życie właściwe instrumentarium – spodnie są tu wyznacznikiem statusu – decyduje się na grę, w której nie da się już cofnąć do punktu „0”. Ciekawe jest to, że motywacje Rose do końca nie są rozpoznane – czy stoi za nimi chęć zysku (to sugeruje narratorka – bohaterka), chęć zmiany czy może transpłciowość? Schleinzer konstruuje historię Róży na podstawie wielu podobnych historii kobiet, które stosowały mimikrę, by wybudzić swoje życie z letargu nakazów i zakazów. Nie traktuje swojej bohaterki z wyższością, ale jednocześnie ma świadomość szaleństwa tej drogi. Rose robi co może, by jej prawdziwa tożsamość nigdy się nie wydała, choć już choćby – i co oczywiste – zamieszkanie razem z Suzanne stanowić będzie początek końca.

Ujmując biografię Rose w szerszym kontekście, można stwierdzić, że to opowieść o tych, którzy muszą poświęcić siebie, by dotknąć innego życia. Kobieta żyje w nieustannym lęku, musi pilnować się na 110%, funkcjonować w narzuconej tożsamości. Z wolnością ma to niewiele wspólnego, a jednocześnie taką wolność, przynajmniej wybiórczą, może gwarantować. Paradoks tej postaci jest tragiczny, co wcielająca się w jej rolę, nagrodzona w Cannes, Sandra Hüller wygrywa bezbłędnie – aż zbyt daleko posuniętą powściągliwością w wyrażaniu emocji i myśli, tak by nawet najmniejszy gest nie mógł Róży zdradzić. Ponadto, w zdobywaniu własnego poletka decyzyjności Róża niszczy życie innej kobiety, co dodatkowo utrudnia ocenę jej motywacji. Z drugiej jednak strony, gdy przed Suzanne (ciekawa i wielowarstwowa Caro Braun, miotająca się między byciem żadną a byciem sprawczą) prawda wychodzi na jaw, to jest to dla niej raczej szansa na renegocjacje warunków małżeństwa i poprawę własnego bytu niż tragedia per se.

U Schleinzera dużą rolę odgrywa natura i będący jej elementem Bóg. Czarno-białe zdjęcia wspomagają wizję twórcy o kaprysach tych żywiołów, które potrafią przyjść z odsieczą, ale potrafią też zniszczyć. To dodatkowo potęguje bezwolność bohaterek i stanowczość wizji Rose – by wybić się na niezależność należy wykonać niewykonalne.

Mam zastrzeżenia do ostatniej części filmu, tej, w której – co nieuniknione – Rose musi zmierzyć się z konsekwencjami swojej decyzji – wydaje się, ze Austriak nie czuje się dobrze w konkrecie i zdecydowanie bardziej przekonująco prowadzi narrację w ramach nieustannego manewrowania przez Rose dniem codziennym (pewnie też dlatego, że może mieszać tu porządki – dramatyczny, subtelnie groteskowy, emancypacyjny, momentami również wojerystyczny). Kumulowane przez film napięcie grzęźnie w ściśle reporterskim ujęciu tematu kary za naruszenie zasad wspólnoty. Róża i Suzanne pozostają jednak do końca postaciami tragicznymi, które chcąc „normalności”, wyrzekły się siebie.

Stwórz swoją własną witrynę internetową, za darmo na WordPress.com.Stwórz swoją własną witrynę internetową.
Zacznij za darmo