Gdy piszę ten tekst, Facebook pyta: „O czym myślisz, Słodko-gorzkie”.
Ano myślę o tym, że Martin McDonagh („Trzy Billboardy…”, „Duchy Inisherin”) stał się właśnie moim ulubionym reżyserem spośród aktualnie tworzących i będących w sile swojej działalności.
Są takie teksty kultury, wobec których słowa pozostają bezbronne, słabe, niewystarczające. Są żadne, ułomne. Takim tekstem kultury jest ostatni film McDonagha, „Dziki Koń Dziewięć” (dyst. Disney+). No bo jeśli napiszę, że to historia dwóch agentów CIA, którzy w 1973 roku podejmują działania destabilizujące rząd Allende i wyruszają na Wyspę Wielkanocną, by załatwić swoje prywatne sprawy, to czy będzie to wystarczające? Czy jeśli napiszę, że to historia dwóch mężczyzn, na różnych etapach życia, których zawód nakazuje być podejrzliwym, a którzy pozostają od wielu lat przyjaciółmi, to czy to będzie pełny obraz? Czy jeśli wskażę, że to opowieść o matce wszystkich matek, historii, która zawsze rozbija pojedyncze jednostki, to będzie to zamknięcie tematu?
Sam nie wiem, na czym polega fenomen twórczości Irlandczyka. Nie umiem tego nazwać. Ale umiem i chcę stwierdzić, że po raz kolejny McDonagh dotknął jakiejś niewygodnej i wyzwalającej prawdy o mężczyznach, o ich potwornej samotności. Że „między słowami” utulił zbolałe serca i dał nadzieję. „Dziki Koń Dziewięć” to bajka dla dużych chłopców, którzy muszą nieustannie działać, jakby byli niezniszczalni, a tymczasem mają swoje troski, wątpliwości, i – o zgrozo! – emocje. Celowo używam słowa „bajka”, bo nie wszystko się tu klei, szczególnie metody działania CIA i ich wpadki wydają się mi dość nieprawdopodobne, ale mniejsza z tym – McDonagh tym razem snuje przypowieść o sile przyjaźni, a na scenariuszowe łatwizny można przymknąć oko w imię wyższego celu.
Nie spostrzegłem, kiedy ten film tak we mnie wsiąkł. Reżyser i twórca scenariusza bezbłędnie ustawia akcenty i finalnie potrafi okręcić sobie widza wokół palca. Ma wyborne składniki. Piękne plenery Wyspy Wielkanocnej otulonej słońcem. Precyzyjny scenariusz, który gra w grę z widzem i usypia niekończącymi się przez pierwszą część filmu rozmowami czujność. Steve’a Buscemi w roli szarej eminencji CIA. Johna Malkovicha, który idzie po swojego Oskara, pierwszego Oskara, jego Chris, strzelec wyborowy, który wielokrotnie historię pokierował zgodnie z oczekiwaniami mocodawców, nie zawsze etycznie, raczej w ogóle nie etycznie, tu musi zmierzyć się z końcem końców. Jego bohater jest ciągle na haju, jest już oderwany od systemu, niewiele musi, ale niewiele też może. Malkovich znajduje świetnego partnera w Samie Rockwellu, który w przeciwieństwie do swego starszego kolegi, którego rola jest rozpisana w jakimś stopniu na przesadę, jest powściągliwy, stanowi jakby scenę dla głównego bohatera. Co nie znaczy, że Rockwell jest niezauważalny – przede wszystkim, może po raz kolejny pobawić się swym komediowym sznytem.
Dalej: ten film stoi dialogami, bon motami, ripostami. ZABAWNYMI. Autentycznie zabawnymi. Tylko dwóch tak pewnym siebie nawzajem mężczyzn, z racji pełnionej funkcji będących w jakimś stopniu i rywalami i bezpiecznikami, może rozmawiać w ten sposób. Ze swadą, zaufaniem, bez ogródek i bez skrupułów. Nawet gdy przekraczają granice wytyczone z perspektywy XXI wieku, nie można im mieć tego za złe. Jest w tych bohaterach mądrość życiowa, jakieś szaleństwo w spokoju, spontaniczność stojąca w kontrze do wykonywanego zawodu. Zakładam, że wiele fraz czy anegdotek z tego filmu (patrz ta o gejach i serze) przejdzie do historii, ba – może już w niej jest.
McDonagha, jak zawsze, interesuje skomplikowanie człowieka. Niejednoznaczność. W jakimś zakresie „Dziki Koń Dziewięć” to western, stąd karabiny i pistolety wystrzelą prędzej czy później, a napięcie to twórca umiejętnie wykorzystuje, igrając z przyzwyczajeniami i oczekiwaniami. A jeśli to western, to ZŁO zostaje przeciwstawione DOBRU. Ani Chris ani Lee (bohater Rockwella) nie reprezentują tylko i wyłącznie jednej z tych kategorii. Ich zawód powoduje, że posuwają się do rzeczy niewyobrażalnych, a jednocześnie trudno odmówić im dobrego serca. Reżyser ponownie udowadnia, że perspektywa tego, co jasne, i tego, co nieodgadnione i przerażające, miesza się w nas nieustannie. I choć pewnie nikt z nas nie ma możliwości wyniesienia Pinocheta lub jego odpowiednika do władzy, to jednak postawa i sytuacja obu mężczyzn nie sprawia wrażenie odległej. Wręcz przeciwnie – i Chris i Lee są w swej wielowarstwowości niezwykle ludzcy, a jednocześnie muszą przyjąć jakiś azymut, by nie oszaleć.
Tak jak w przypadku tekstu o „Zobaczysz wszystko”, tak i w przypadku tego mam poczucie wielkiego niespełnienia, jedynie dotknięcia tematu. To stanowi dowód sprawczości i siły tych istotnych filmów – nie pozwalają zamknąć się w ośmiu akapitach. „Dziki Koń Dziewięć” w swej mieszaninie gatunkowej, w gruncie rzeczy bezpretensjonalności, grotesce nawet, dotyka rzeczy podstawowych. Porządności. Spójności. Wierności. Dotyka człowieka.
Filed under: Kino | Tagged: 1973, Chile, CIA, Dziki Koń Dziewięć, film, groteska, historia, John Malkovich, Kino, komedia, Martin McDonagh, męskość, mężczyźni, Parker Posey, Pinochet, przewrót, przyjaźń, recenzja, Sam Rockwell, Steve Buschemi, Tom Waits, western, Wild Horse Nine | Leave a comment »









